Δημοσιογραφικός Λόγος και Λέξεις

Η λέξη είναι η μικρότερη αυτοτελής γλωσσική πληροφορία. Γράμματα, φθόγγοι στη κατάλληλη σειρά που έχουν ένα νόημα. Τι πιο απλό; Και όμως πόσο πολύπλοκο.

Η μια λέξη δίπλα στην άλλη μπορεί να την επηρεάσει, να τη μεταβάλλει, να της αλλάξει εντελώς τη σημασία. Για παράδειγμα, η λέξη «όπλο» από μόνη της μας παραπέμπει στην απειλή, τη καταστροφή, ίσως και το θάνατο. Η λέξη όμως «πυρηνικό» πλάι στη λέξη «όπλο» σημαίνει την εξαφάνιση ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται στο δημοσιογραφικό λόγο όπως και στον πολιτικό, έχουν τεράστια δυναμική. Όπως ο μάγειρας έχει τα υλικά του, ο χειρουργός τα εργαλεία του, ο γεωργός το χωράφι του, ο δημοσιογράφος έχει τις λέξεις του. Αν ανακατέψεις λάθος υλικά η συνταγή δεν πετυχαίνει, αν δεν χρησιμοποιήσεις τα σωστά εργαλεία, έχασες τον ασθενή, αν δεν δουλέψεις στο χωράφι σου δεν θα έχεις σοδιά. Αν ο δημοσιογράφος δεν χρησιμοποιήσει τις σωστές λέξεις, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, δουλεύοντας τες διαρκώς, ο λόγος του θα είναι αποτυχημένος.

Η αποτυχία ενός κειμένου όμως πολλές φορές φαντάζει μηδαμινή μπροστά σε σοβαρότερες συνέπειες που μπορεί να έχει η απρόσεκτη χρήση των λέξεων. Έννοιες ρευστές και σύνθετες όπως αυτή της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της βίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της τέχνης που εμπεριέχονται πολύ συχνά στο δημοσιογραφικό λόγο, διαστρεβλώνονται και παρερμηνεύονται σκοπίμως ή και όχι. Το κακό είναι πως τον δημοσιογραφικό λόγο χειρίζονται κατά μεγάλο ποσοστό οι μη αρμόδιοι. Η λέξη είναι η πρώτη ύλη, το πώς θα τη χειριστείς, θα τη δουλέψεις και θα την εισαγάγεις σε ένα κείμενο είναι θέμα κυρίως του γράφοντος και των καταβολών του, και εδώ η ιστορία αρχίζει να χωλαίνει. Γιατί πόσοι από τους επονομαζόμενους «δημοσιογράφους» σήμερα, αξίζουν όντως αυτόν τον τίτλο;  Πόσοι  γνωστοί ρεπόρτερ δεν έχουν ιδέα του τι σημαίνει ενημέρωση; Η δημόσια έκφραση μιας άποψης για ένα ζήτημα είναι δικαίωμα όλων. Η παραπληροφόρηση και ο βανδαλισμός όμως των λέξεων από τους τάχα ειδήμονες τραυματίζει βάναυσα την επιστήμη της δημοσιογραφίας.

  Η λέξη «πόλεμος» αποτελεί επαναλαμβανόμενο μοτίβο που χρησιμοποιείται τόσο στους τίτλους όσο και στο περιεχόμενο των κειμένων. Ο τίτλος  «πόλεμος στο Ιράν» , δημιουργεί στον μέσο άνθρωπο ταχύτατα συνειρμούς θανάτου, αδικοχαμένων, στρατιωτών, βομβαρδισμών, ακρωτηριασμένων, πόνου, θλίψης κλπ. Τι γίνεται όμως όταν το κείμενο αναφέρεται για τη κατάργηση ή μη της μπούργκας στο Ιράν και τις αντιδράσεις που αυτή προκαλεί; Στο βωμό της προσέλκυσης αναγνωστών απαξιώνονται βαρύνουσας σημασίας λέξεις και ο λόγος με ήθος εκλείπει. Έννοιες ακόμα πιο απλές, όπως αυτή της ομορφιάς χρησιμοποιούνται τόσο λάθος που παραπέμπουν σε παταγώδη σημασιολογική αποτυχία. «Ήταν μια όμορφη και ενδιαφέρουσα συνάντηση μεταξύ των δυο πρώην συνεργατών». Είχε η συνάντηση μορφή, για να είναι και όμορφη; Θα λέγαμε ποτέ «ήταν μία άσχημη συνάντηση…»;

Ο λαϊκισμός δε στο δημοσιογραφικό λόγο είναι ένα ακόμη μελανό σημείο. Λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούνται από δημοσιογράφους όπως ο Γιώργος Αυτιάς δεν έχουν επ’ουδενί σχέση με το λειτούργημα του δημοσιογράφου.

Ο δημοσιογραφικός λόγος και η λέξη είναι σαν ένα ζευγάρι που για να συμβιώσει αρμονικά και αποτελεσματικά χρειάζεται ήθος, επίγνωση, σεβασμό και φροντίδα. Στη σχέση αυτή ο ένας συμπληρώνει και ολοκληρώνει τον άλλο, αλλά παράλληλα μέσω των λάθος κινήσεων μπορεί και οι δυο μαζί να οδηγηθούν στη καταστροφή.